Trang chủ » Cảm nhận về mùa xuân trong thơ Hồ Chí Minh

| Yêu và sống

Thứ Năm, 03 11 2011 11:41

Cảm nhận về mùa xuân trong thơ Hồ Chí Minh

(Ngày đăng: 31-05-2013 10:04:45)
Link sponsor:
Từ bao đời nay, mùa Xuân đã trở thành nguồn cảm hứng không bao giờ vơi cạn của biết bao thi nhân, nghệ sĩ. Xuân trong thơ Hồ Chí Minh là mùa Xuân hiện hữu của đất trời, Xuân bởi lòng người, Xuân của lịch sử và của mong ước tương lai...

Nói đến thơ Xuân của Bác, chúng ta nhớ tới một bài thơ được Bác viết khi Người ở chiến khu Việt Bắc – bài Nguyên tiêu (Rằm tháng giêng):

                                               Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên

                                               Xuân giang, xuân thuỷ tiếp xuân thiên

                                               Yên ba thâm xứ đàm quân sự

                                               Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền

                                                                                            (1948)

     Chỉ với bốn câu thơ thất ngôn, Bác đã khơi gợi trước mắt người đọc vẻ đẹp thơ mộng, tràn đầy, viên mãn của mùa Xuân. Xuân ở đây được soi tỏ trong không gian và thời gian hết sức đặc biệt: Một đêm rằm trên sông nước bao la. Chọn thời điểm đêm Xuân vào ngày rằm của tháng mở đầu một năm mới, Bác đã gợi lên trong sự liên tưởng của mọi người về vẻ đẹp của mùa Xuân. Nhưng khi đọc thơ Bác, người đọc vẫn không khỏi bất ngờ bởi góc nhìn đầy tươi mới của thi nhân:

Rằm xuân lồng lộng trăng soi

Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân

Giữa dòng bàn bạc việc quân,

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.

                                                                                   (Bản dịch của Xuân Thuỷ)

     Trong ánh trăng soi tỏ, cả trời mây sông nước ngập tràn sắc xuân: Xuân giang, Xuân thuỷ, Xuân thiên. Mùa Xuân trải rộng cùng thiên nhiên: Vẫn dòng sông ấy, vẫn màu nước ấy, vẫn mây trời ấy – sang Xuân lại mang một màu sắc mới: tươi sáng, trong lành và quyện hòa, chứa chan vào nhau. Bản dịch của Xuân Thuỷ đã đánh mất một chữ so với nguyên tác (xuân thuỷ). Câu thơ của Bác đầy chất tạo hình: dòng sông, mặt nước, bầu trời lung linh trong ánh trăng rằm. Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ sức khơi gợi một không gian vũ trụ bao la, rộng lớn.

     Trong không gian đó thiên nhiên và con người như hoà nguyện vào nhau, tìm thấy vẻ đẹp trong nhau:

Giữa dòng bàn bạc việc quân,

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.

      Sau mười bốn tháng đằng đẵng trong tù, Người trở về làm việc tại chiến khu Việt Bắc. Đây là thời kì Bác bận rộn lo việc quân, việc nước. Câu thơ vừa cổ kính (yên ba thâm xứ) vừa hiện đại (đàm quân sự), vừa mang chất thơ vừa quyện chất đời. Con người mở rộng tâm hồn đón nhận vẻ đẹp thiên nhiên song không chìm đắm, lãng quên nhiệm vụ. Còn thiên nhiên, mà cụ thể ở đây là ánh trăng, dường như cũng thấu hiểu công việc cao đẹp của con người nên toả rạng, chứa chan, ngập tràn lên không gian ấy (nguyệt mãn thuyền). Con người và thiên nhiên hoà quyện, tôn thêm vẻ đẹp cho nhau. Cảnh mến người, người yêu cảnh!

      Phải có một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, một phong thái ung dung, tự tại của một thi nhân – chiến sĩ, Bác mới có thể đem lại cho đời những vần thơ tươi đẹp như vậy!

        Xuân trong thơ Bác không chỉ là mùa Xuân hiện hữu của đất trời mà còn là mùa Xuân của cuộc sống, của lòng người.

         Năm 1945, Chính phủ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đi lên chiến khu Việt Bắc đã họp lần đầu trong một cái miếu trên đường đi giữa hai huyện miền núi. Sau cuộc họp có một bữa cơm thân mật với thịt lợn rừng vừa săn được và ngô nướng, rượu ngọt, chè tươi. Giữa chốn rừng xa lạ đầy gian khổ, thiếu thốn, để động viên tinh thần lạc quan của mọi người, Bác đã làm tặng bài thơ Cảnh rừng Việt Bắc:

                                          Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay

                                           Vượn hót chim kêu suốt cả ngày

                                           Khách đến thì mời ngô nếp nướng

                                           Săn về thường chén thịt rừng quay

                                           Non xanh nước biếc tha hồ

                                           Rượu ngot, chè tươi mặc sức say

                                           Kháng chiến thành công ta trở lại

                                           Trăng xưa, hạc cũ với xuân này.

      Với cách nhìn của Bác, cuộc sống ở núi rừng Việt Bắc hiện lên đầy thi vị. Đó không còn là chốn núi rừng vắng vẻ, u tịch mà luôn ngập tràn rộn rã bởi những âm thanh: Vượn hót, chim kêu sốt cả ngày. Đó cũng không còn là nơi gian khổ, thiếu thốn mọi bề mà là chốn thảnh thơi, phong lưu, dư dả. Thực đơn mời khách có thể rất dân dã như ngô nướng, chè tươi song cũng không thiếu thốn những món ăn, thức uống cao sang: rượu ngọt, thịt rừng quay. Không chỉ thính giác, vị giác được thoả thê, mà thị giác cũng được thoả lấp: này non xanh, này nước biếc, có nơi nào mời gọi bước chân thưởng ngoạn của du khách hơn chốn nước non tươi đẹp, hùng vĩ này.

      Trước khung cảnh thiên nhiên giàu đẹp, phong phú như thế, Nhà thơ không khỏi thốt lên câu cảm thán: Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay. Chỉ với chữ hay này Bác đã làm nổi bật được sự yêu thích và cảm giác thú vị của mình khi được sống và làm việc trên mảnh đất căn cứ địa kháng chiến thần thánh của dân tộc. Với cảm nhận đó, cuộc sống nơi đây thực sự luôn làm mùa Xuân, tràn đầy sức Xuân trong trái tim bình dị và rất đỗi lớn lao, cao cả của Người:

                                          Kháng chiến thành công ta trở lại

                                          Trăng xưa, hạc cũ với xuân này.

      Xuân trong thơ Bác còn là nguồn cảm hứng để người bày tỏ một cái nhìn lạc quan, biện chứng về xu thế vận động, phát triển của lịch sử, của dân tộc. Trong bài Tự khuyên mình Người viết:

                                            Nếu không có cảnh đông tàn

                                            Thì đâu có cảnh huy hoàng ngày xuân

                                            Nghĩ mình trong bước gian truân

                                            Gian nan rèn luyện tinh thần thêm hăng.

      Mùa Xuân ở đây được khơi gọi trong mối tương quan đối lập với mùa Đông. Đông về, giá lạnh, khắc nghiệt. Xuân tới, ấm áp và sắc tươi. Bốn mùa luân chuyển: hết Đông tất tới Xuân. Cuộc sống con người cũng vậy. Để có được mùa Xuân rạng rỡ, huy hoàng, đừng ngại gian truân, vất vả. Khó khăn trong thực tại là cơ hội tốt nhất để con người trải nghiệm, trưởng thành. Nắm được quy luật tất yếu của lịch sử, của xã hội, Bác luôn nhìn cuộc sống, nhìn cách mạng với một lòng tin tưởng sâu sắc, một tinh thần lạc quan vô bờ bến.

     Thơ viết về mùa Xuân chiếm một vị trí đặc biệt trong thơ Hồ Chí Minh.

             Xuân gửi người chiến sĩ:

                                                Áo rét gửi mau cho chiến sĩ

                                                Trời loe, nắng ấm báo Xuân sang.   

                                                                                                                   (Tư chiến sĩ)

             Xuân suy tư trăn trở cùng cuộc sống của người dân:

                                                Nghe nói Xuân nay trời đại hạn

                                                Mười phần thu hoạch chỉ vài phân.

                                                                                                                   (Đồng chính)

             Xuân sum vầy, lạc an trong ngày sinh nhật của Người:

                                                Sáu mươi tuổi hãy còn xuân chán

                                                So với ông Bành vẫn thiếu niên.

      Sau mỗi độ Tết đến Xuân về, mỗi người dân Việt Nam đều nhớ tới Bác, nhớ tới những vần thơ chúc Tết hàng năm của Bác. Những lời thơ chân thành, giản dị mà xiết bao xúc động lòng người!

      Những bài thơ chúc Tết của Bác là món quà đầu Xuân được bọc trong giấy hồng đơn, là tấm lòng của Người gửi tới nhân dân trên khắp mọi miền:

                                                  Mấy lời thành thật nôm na

                                               Vừa là kêu gọi, vừa là mừng Xuân

       Bính Tuất 1946 là mùa Xuân đầu tiên nước nhà được độc lập. Mùa Xuân còn hừng hực khí thế cách mạng của những sự kiện lịch sử vừa qua: Cách mạng tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời, tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên của nước ta. Nhân dân vui mừng, phấn khởi trước thắng lợi to lớn của đất nước sau bao nhiêu năm chìm đắm trong đêm trường nô lệ.

       Trong cái Tết đặc biệt 60 năm về trước này Bác Hồ đã có đến ba bài thơ Xuân chúc Tết đồng bào và chiến sĩ cả nước: Chúc Tết Bính Tuất – 1946, Mừng báo Quốc gia, Gửi chị em phụ nữ Xuân Bính Tuất. Chưa có năm nào Bác có nhiều thơ chúc Tết như vậy.

      Đối với Bác, với nhân dân ta, mùa Xuân 1946 này mới thực sự là mùa Xuân Dân chủ Cộng hoà, Tết này mới thực sự là Tết độc lập, tự do:

                                                  Tết này mới thực Tết dân ta

                                                   Mấy chữ chào mừng báo Quốc gia

                                                   Độc lập đầy vơi ba chén rượu

                                                   Tự do vàng đỏ một rừng hoa

                                                   Mọi nhà vui đón Xuân Dân chủ

                                                  Cả nước hoan nghênh Phúc Cộng hoà.

      Không chỉ chúc Tết, Bác còn kêu gọi mọi người cùng nhau phấn đấu, rèn luyện, tu dưỡng để phục vụ cho cuộc kháng chiến và dựng xây đất nước:

                                                    Phải gắng làm sao

                                                    Xây đời sống mới.

      Và Người động viên, hẹn cùng các chiến sĩ phương xa:

                                                   Bao giờ kháng chiến thành công

                                                   Chúng ta cùng uống một chum rượu đào

                                                   Tết này ta tạm xa nhau

                                                   Chắc rằng ta sẽ Tết sau sum vầy.

       Con đường phía trước còn nhiều gian khổ, song Người vẫn mang trong mình một niềm tin trọn vẹn vào thắng lợi tất yếu của dân tộc. Trong cuộc kháng chiến trường kì Người vẫn luôn dõi theo từng buớc đi của dân tộc để động viên khích lệ tinh thần nhân dân cả nước.

                 Xuân 1949, Bác nhắn nhủ:

                                                    Kháng chiến lại thêm một năm mới

                                                    Thi đua yêu nước thêm tiến tới

                                                    Động viên lực lượng và tinh thần

                                                    Kháng chiến càng thêm mau thắng lợi.

                  Xuân 1952, Bác khẳng định:

                                                    Xuân này, Xuân năm Thìn

                                                    Kháng chiến vừa sáu năm

                                                    Trường kỳ và gian khổ

                                                    Chắc thắng trăm phần trăm.

                  Xuân 1967, Bác kêu gọi:

                                                     Xuân về xin có một bài ca

                                                    Gửi chúc đồng bào cả nước ta

                                                    Chống Mỹ hai miền đều đánh giỏi

                                                    Tin mừng thắng trận nở như hoa.

                  Xuân 1968, Bác mừng vui:

                                                     Xuân này hơn hẳn mấy Xuân qua

                                                     Thắng trận tin vui khắp mọi nhà

                                                     Nam Bắc thi đua dánh giặc Mỹ

                                                     Tiến lên!

                                                     Toàn thắng ắt về ta.

                  Xuân 1969, mùa Xuân cuối cùng nhân dân được đón nhận thơ chúc Tết của Người. Những vần thơ đầy tin tưởng của Bác đã trở thành phương châm hành động và tiên tri chính xác cho thắng lợi vĩ đại của dân tộc ta bảy năm sau:

                                                             Năm qua thắng lợi vẻ vang

                                                      Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to

                                                             Vì độc lập, vì tự do

                                                      Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào

                                                             Tiến lên! Chiến sĩ, đồng bào

                                                      Bắc Nam sum họp, Xuân nào vui hơn!

       Và đúng như dự báo của Người, với chiến thắng lịch sử 30/4/1975, một mùa Xuân mới bắt đầu trên đất nước Việt Nam, mùa Xuân độc lập, hoà bình, thống nhất. Niềm tin vững chắc của Bác đã thành hiện thực. Chỉ tiếc rằng, Người đã không còn trên cõi đời này để được tận mắt chứng kiến niềm hạnh phúc lớn lao không sao kể xiết của triệu triệu người Việt Nam trên Tổ quốc thống nhất.

       Mỗi chúng ta, khi nhớ về Người, lòng lại nghẹn ngào trước mong ước khôn nguôi suốt cuộc đời của Bác:

                                                     Bắc Nam sum họp, Xuân nào vui hơn.

       Mùa Xuân của nhân dân, của đất nước mãi là mùa Xuân tươi đẹp nhất trong trái tim thiêng liêng, ngời sáng của Hồ Chí Minh.

Nguồn:
Ý kiến bạn đọc